Albert Hendriks

Elke dag toeristische tips van het bureau voor toerisme van Fryslân

Dag van de kleding en streekproducten

Dag van de kleding en streekproducten

Zaterdag 28 juni 2014 in openluchtmuseum Sûkerei Damwâld

DAMWÂLD (NL) — Op zaterdag 28 juni 2014 wordt in museum en cultuur-historisch centrum de Sûkerei aan de Trekwei 8a in Damwâld (Damwoude) van 10.00 tot 17.00 uur de ‘Dag van de kleding’ georganiseerd. Het openluchtmuseum ligt aan de bekende Markant Friesland Route. Het voert verschillende thema’s, zoals de productie van surrogaatkoffie (200 jaar geleden) en het leven in zogenaamde ‘wâldhúskes’.

Vrijwilligers gaan 28 juni gekleed in de kleren van toen (o.a. Friese kostuums) en worden er oude sieraden tentoongesteld. Er is ook een demonstratie boogschieten. Iedere bezoeker mag
proberen de roos te raken. Kortom: de sfeer van weleer in de Friese Wouden, de bosrijke streek in het oosten van Friesland.
 “Enkele druppels water, parelen op je hoofd. 't Is God die jou bemint, als een milde regen, daalt Uw Goddelijke zegen, op ons kindje neer”. Dit is een spreuk die gebruikt werd bij de doop. Op de ‘Dag van de kleding’ is in de ontvangstruimte doopkleding te bewonderen.
De museumbeheerders hebben ook aan de inwendige mens gedacht. Ze serveren soep, broodjes en Duitse bockworst naast koffie, thee, fris en streekgebak zoals ‘sûkereike’.

Entree
De entree bedraagt € 5,- voor volwassenen en voor kinderen € 2,50. Houd er rekening mee dat u niet kunt pinnen bij de Sûkerei. Er is een invalidentoilet.

Koffiefabriek en wâldhúskes van De Sûkerei
Oude tijden herleven op het museumterrein van De Sûkerei, Trekweg 8a in Damwâld, Fries voor Damwoude. Tientallen museummedewerkers, allemaal vrijwilligers, bij gelegenheid in kleding van honderd jaar geleden gestoken, leiden de bezoekers door twee eeuwen Friese plattelandsgeschiedenis.
Op het museumterrein staan drie 100% authentieke “wâldhúskes”, miniboerderijtjes uit de Friese Wouden, en een oude cichorei-fabriek, op z’n Fries een “sûkereifabryk.” De "wâldhúskes" (letterlijk vertaald “woudhuisjes”) stonden vroeger in De Valom, Rinsumageest en Zwaagwesteinde en zijn indertijd gesloopt, gedocumenteerd en bewaard in onder meer zeecontainers door de Stichting Dorpsherstel Dantumadeel. Deze stichting streeft naar behoud van karakteristieke en beeldbepalende bebouwing in de gemeente Dantumadeel. De "wâldhúskes" zijn in deze regio een karakteristieke historische woonvorm. Onderzoek wees uit dat restauratie op locatie te veel beperkingen heeft, waarna - na onderzoek van verschillende opties - tot herbouw is besloten op het terrein van het Damwoudster openluchtmuseum. Voor de realisatie van het grote project werd door de Stichting Dorpsherstel Dantumadeel een nieuwe stichting in het leven geroepen: De Sûkerei. Het gelijknamige openluchtmuseum, dat samenwerkt met het naastliggende landschapsactiviteitencentrum en country resort ‘Botniahiem’ van de familie De Jong, werd 5 april 2008 officieel geopend. Met de hulp van een groot aantal enthousiaste vrijwilligers is 'De Sûkerei' praktisch elke dag tussen april en november geopend, behalve op maandag.

Cichorei: groente, geneesmiddel en surrogaat voor koffie
In Dantumadeel stonden vroeger tientallen cichoreifabrieken. Dantumadeel was vroeger de grootste producent van cichorei. De fabriek, die door de Stichting Dorpherstel Dantumadeel is bewaard, is begin 2005 door de stichting gesloopt en is op het museumterrein, als entree, herbouwd.

De cichorei is familie van de andijvieplant en wordt van oudsher gebruikt als groente en als geneesmiddel. In de achttiende eeuw ontdekte men dat de wortel van deze plant kon worden gebruikt voor het produceren van een surrogaat voor koffie. Door internationale verwikkelingen en oorlogen werd de import van koffie omstreeks het jaar 1800 belemmerd. Daardoor werd de koffie duur. Overal in Nederland verrezen toen cichoreifabrieken. De eerste cichoreifabriek in Friesland stond in Huizum. In Dantumadeel stond een fabriek aan het begin van de Dammelaan in Dantumawoude (thans Damwoude); in de volksmond bekend als "it âld fabryk".

De cichoreisector betekende voor velen werk en inkomsten. De cichoreiteelt was zeer arbeidsintensief. Het zaaien vond begin mei plaats. Het gewas werd daarna een paar keer geschoffeld en gewied. Half september begon het rooien; de campagne kon duren tot Sinterklaas. De wortels werden op het land ontdaan van het lof. De wortels werden daarna met kleine binnenvaartuigen of met paard en wagen vervoerd naar de drogerij.

Ook de verwerking van de wortelen was zeer arbeidsintensief. De wortels werden eerst gewassen. Vrijwel alle drogerijen stonden daarom in de nabijheid van water. Daarna werden de wortelen gesneden, met de hand of machinaal, in een zogenaamde stampbak. Na het wassen en snijden moesten de wortelen meteen worden gedroogd. Dit drogen vond plaats op zogenaamde eesten, verhitte vloeren die met turf werden gestookt. Na het drogen kwamen de wortelen op de droogzolder, waar ze werden opgeslagen.

Het branden van de gedroogde cichoreiwortel vond elders plaats. In Dantumadeel stond bijvoorbeeld een branderij onder Sijbrandahuis, genaamd "De Grietman" aan de Dokkumer Ee. Het halfprodukt werd met schip of met paard en wagen van de drogerij naar de branderij vervoerd. Na het branden werd het eindprodukt , een soort koffiesurrogaat, eerst gemalen en daarna verpakt.

Het werk in de drogerijen was zeer zwaar en werd verricht in ploegendienst. De werkzaamheden gingen 24 uur per etmaal door. De werktijden beliepen wel meer dan 90 uur per week. Op deze manier werd het productieapparaat optimaal bezet. 's Zondags werd er echter niet gewerkt. De meeste arbeiders hebben in "wâldhúskes" gewoond. Naast het werk in de fabriek, dat in het najaar plaats vond, werkte men in de zomer vaak op het land om de cichorei te zaaien en te wieden.

In de loop van de negentiende eeuw kwam de invoer van koffie weer op gang. Tijdens de beide wereldoorlogen kende de cichorei nog enige opleving. In Friesland verdween de industrie in de jaren dertig. In de jaren zestig werden in Nederland de laatste fabrieken gesloten. Bijna alle fabrieken zijn in de loop van de tijd afgebrand of gesloopt.

Info over de Sûkerei:
www.desukerei.nl

Info vakantiecentrum naast de Sûkerei:
www.botniahiem.nl
 
Info over Markant Friesland Route:
www.markantfrieslandroute.nl

Info Friese Wouden:
www.goudenfriesewouden.nl

Info over fiets-, wandel- en vaararrangementen in de Friese Wouden:
www.frieslandtravel.com

Toeristische informatie over Friesland:
www.frieslandholland.nl

Openluchtmuseum ‘De Sûkerei’.
Openluchtmuseum ‘De Sûkerei’.
De cichoreifabriek (sûkerei) van Damwoude.
De cichoreifabriek (sûkerei) van Damwoude.
De cichoreifabriek (sûkerei) van Damwoude.
De cichoreifabriek (sûkerei) van Damwoude.
Cichorei: plant, gedroogd, en verpakt.
Cichorei: plant, gedroogd, en verpakt.
Cichorei: plant, gedroogd, en verpakt.
Cichorei: plant, gedroogd, en verpakt.
Cichorei: plant, gedroogd, en verpakt.
Cichorei: plant, gedroogd, en verpakt.
Het museumrestaurant.
Het museumrestaurant.
Het museumrestaurant.
Het museumrestaurant.
Kunst, worsten en massages in Fries moeras
Don Quichot in Tryater Leeuwarden