Albert Hendriks

Elke dag toeristische tips van het bureau voor toerisme van Fryslân

Wandeltochten door moeras naar ‘windmotor’

Wandeltochten door moeras naar ‘windmotor’

Eerste tocht: 25 juni 2014 vanaf Fries Landbouwmuseum

EARNEWÂLD (NL) — In de zomermaanden organiseert het Fries Landbouwmuseum in het kader van de expositie over ‘Amerikaanse windmotoren' een drietal wandeltochten naar een windmotor. Onder leiding van molenaar Jaap van der Bij maken belangstellenden een wandeling van het museum naar een Amerikaanse Windmotor in de Jan Durkspolder.

Bezoekers kunnen vooraf of nadien de expositie bekijken. Omdat er ‘off the road’ wordt gelopen, is geschikt schoeisel, bijvoorbeeld laarzen, aanbevolen. De eerste wandeling is gepland op woensdagmiddag 25 juni a.s. start 14.00 uur. De volgende wandelingen zijn op 23 juli en 27 augustus 2014. Opgave kan via 0511-539420 of de mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.
De deelnamekosten bedragen € 8,00 incl. entree museum.

Wat is een Amerikaanse windmotor?
De Amerikaanse windmotoren werden in het begin van de 20ste eeuw populair bij boeren en waterschappen in Friesland, omdat ze duidelijke voordelen hadden ten opzichte van de oude klassieke houten windmolens. De windmotor heeft veel minder wind nodig om te draaien en de kans op brand in deze stalen constructies is bijna nihil. Daarnaast heeft de Amerikaan ook veel minder onderhoud en bediening nodig. De molen kan door een slimme constructie zichzelf naar de wind richten en bij harde wind zich aanpassen of zelfs automatisch uit de wind draaien.
De stalen gevaartes namen vanaf begin 1900 de plek in van de oude houten watermolens zoals de tsjasker, de spinnekop en de monnikmolen. In eerste instantie werden veel windmotoren met stoere namen als 'Herkules Metallicus' als bouwpakket geïmporteerd vanuit Duitsland. Later gingen ook Friese bedrijven, zoals Bakker uit IJlst en Mous uit Balk, deze Amerikaanse windmotoren bouwen.

Daniel Halladay
De Amerikaanse windmotor dankt zijn naam aan de Amerikaan Daniel Halladay, die in 1854 het eerste ontwerp maakte van een stalen windmolen. Amerikaanse boeren gebruikten de molen in droge streken om water op te pompen om hun vee te drenken. Rond 1900 kwam de Amerikaanse windmotor vanuit Duitsland naar Nederland en Friesland. De Duitsers hadden overigens van de Amerikaan  een andere molen gemaakt: veel groter en niet meer bedoeld om water omhoog te pompen, maar juist om water mee af te voeren.

Bakker in IJlst
De expositie in het Landbouwmuseum laat de geschiedenis van deze interessante ontwikkeling zien. Naast (echte) onderdelen is er filmmateriaal en kon er geput worden uit het omvangrijke bedrijfsarchief van de grootste bouwer van Friesland gebr. Bakker in IJlst. Dit nog steeds bestaande  bedrijf heeft sinds 1911 door de jaren heen meer dan 1.000 windmolens geleverd. Door de concentratie van polders en waterschappen werden veel windmolens overbodig en zijn afgebroken.
Het museum heeft bij de expositie steun gekregen van de  stichting Windmotoren-Friesland en stichting Waterschapserfgoed.


Info Fries Landbouwmuseum:
http://www.frysklanboumuseum.nl/

Info Earnewâld en omgeving:
www.grouholland.nl

Info Nationaal Park Weerribben-Wieden:
www.oostfriesland.info
www.wolvegaholland.nl
www.np-weerribbenwieden.nl/

Info over vakanties in Friesland:
http://frieslandtravel.com/nl/

Toeristische informatie over Friesland:
www.frieslandholland.nl

Een Amerikaanse windmolen van Windmotorenfabriek Gebr. Bakker in IJlst. De molenaars van de Rietvink in Nijetrijne in natuurgebied Rottige Meente — Lia en Rolf van der Mark — willen een dergelijk molen restaureren. Info: http://molenderietvink.nl/

Een Amerikaanse windmolen van Windmotorenfabriek Gebr. Bakker in IJlst. De molenaars van de Rietvink in Nijetrijne in natuurgebied Rottige Meente — Lia en Rolf van der Mark — willen een dergelijk molen restaureren. Info: http://molenderietvink.nl/

De metalen windmolen verving de houten windmolen die veel onderhoud nodig had en vrij gemakkelijk in brand kon vliegen bij harde wind. Op de foto de gerestaureerde  molen van Wânswert, gemeente Ferwerderadiel.

De metalen windmolen verving de houten windmolen die veel onderhoud nodig had en vrij gemakkelijk in brand kon vliegen bij harde wind. Op de foto de gerestaureerde  molen van Wânswert, gemeente Ferwerderadiel.

 

 

 

 

 

Een kleine Amerikaan in natuurgebied Rottige Meente (Staatsbosbeheer) in de gemeente Weststellingwerf.

Een kleine Amerikaan in natuurgebied Rottige Meente (Staatsbosbeheer) in de gemeente Weststellingwerf.

Her en der in Friese veen- en moerasgebieden staan deze kleine windmotors, zoals in de Rottige Meente aan de Helomavaart (vaarroute Echtenerbrug-Ossenzijl).

Her en der in Friese veen- en moerasgebieden staan deze kleine windmotors, zoals in de Rottige Meente aan de Helomavaart (vaarroute Echtenerbrug-Ossenzijl).

 

 

 

 

 

 

 

De klassieke windmolen heeft in de 21-ste eeuw opvolgers gekregen met een tiphoogte tot 160 m. Deze foto werd gemaakt aan de Waddenkust bij Marrum.

De klassieke windmolen heeft in de 21-ste eeuw opvolgers gekregen met een tiphoogte tot 160 m. Deze foto werd gemaakt aan de Waddenkust bij Marrum.   

Tjasker in Nationaal Park Weerribben-Wieden bij Ossenzijl. Het is een van de kleinste windmolens in Nederland en is ontwikkeld in Friesland. De tjasker raakte in verval in jaren dertig; hij kon de concurrentiestrijd met de metalen windmotor niet volhouden. Omstreeks 1950 waren bijna alle tjaskers verdwenen. Na 1970 werden verscheidene nieuwe tjaskers gebouwd, veelal door de bekende tjaskerbouwer Roelof Dijksma. Ze waren vooral bestemd voor natuurgebieden om verdroging tegen te gaan, voor de bevloeiing van rietland.

Tjasker in Nationaal Park Weerribben-Wieden bij Ossenzijl. Het is een van de kleinste windmolens in Nederland en is ontwikkeld in Friesland. De tjasker raakte in verval in jaren dertig; hij kon de concurrentiestrijd met de metalen windmotor niet volhouden. Omstreeks 1950 waren bijna alle tjaskers verdwenen. Na 1970 werden verscheidene nieuwe tjaskers gebouwd, veelal door de bekende tjaskerbouwer Roelof Dijksma. Ze waren vooral bestemd voor natuurgebieden om verdroging tegen te gaan, voor de bevloeiing van rietland.

Metalfestival Dokk’em Open Air
Wit-Rood-Zwart in groen Oranjewoud